Tin trong ngành
Đánh thức mùa Xuân
(27/03/2006 15:40:01)
 Ít nhất thì tôi cũng biết có một người không ưa mùa Xuân. Hãy nghe thi sĩ họ Chế than thở: Ta có chờ đâu có đợi đâu Mang chi xuân đến gởi thêm sầu... Chế Lan Viên đã có một thời như thế với Xuân, nhưng hình như cũng chỉ một thời ngắn ngủi thôi, khi thi sĩ mới bước vào tuổi mười sáu. Có gì làm chán nản, rầu lòng tâm hồn thi sĩ họ Chế đến vậy? Nhưng các thi nhân cổ kim, dường như ai cũng có duyên nợ với một ít hoa, một ít nắng, một í sắc màu Xuân
Xùn đương đến nghĩa lđ Xùn đương qua
Xùn cìn non nghĩa lđ Xùn sẽ giđ
Mđ Xùn hết nghĩa lđ tĩi cũng mất...
Chđng yâu Xùn đến độ 'muốn ĩm ghì' sự sống mơn mởn, 'muốn cắn' vđo Xùn. Yâu măa Xùn đến thế thì cỉ lẽ chỉ cỉ Xùn Diệu. Riâng với thi sĩ họ Hđn, Xùn đến thật tinh tế, nhẹ nhđng đến nỗi ta cỉ thể cảm được cả hương, cả sắc của Xùn:
Trong lđn nắng ửng khỉi mơ tan
Đĩi mái nhđ tranh lấm tấm vđng
Sột soạt giỉ trâu tđ áo biếc
Trân giđn thiân lý bỉng Xùn sang...
Tĩi chỉ trích một vđi câu thơ trong khổ đầu thi phẩm Măa Xùn Chín của Hđn Mạc Tử. Cìn trong sự nghiệp thơ của ĩng, Hđn Mạc Tử dđnh nhiều cảm hứng cho Xùn. Khĩng chỉ Hđn, khĩng chỉ Diệu, thi nhân Việt Nam cìn đọng lại nhiều sắc Xùn, nhiều vẻ Xùn, nhiều hương Xùn ý nhị, thơ ngây, hồn nhiân, mộc mạc vđ vĩ căng trong sáng. Xùn lđ lộc trời dđnh cho nhân loại, cho mỗi con người. Bởi vậy, khi măa Xùn tới, mỗi bước đi lđ trđn ngập Xùn: Xùn ở mọi nơi, Xùn ở mọi nhđ.
Từ xa xưa, khi tĩi lđ một cậu thiếu niân đương lớn, đọc 'Thầy Đồ' của Vũ Đình Liân, tĩi thấy buồn cười:
Mỗi năm hoa đđo nở
Lại thấy ĩng đồ giđ
Bđy mực tđu giấy đỏ
Bân phố đĩng người qua...
Cỉ gì đâu để tiếc nuối khi cái lỗi thời tất yếu phải ra đi. Sẽ vĩ căng kỳ cục khi nhìn thấy mấy cụ giđ khăn xếp, áo the ngồi trước sân đình hý hóy vẽ chữ. Kính các cụ đỉ nhưng thời của các cụ đã... xưa lắm rồi. Bây giờ người ta chỉ lo vẽ chữ Nga chữ Tđu thĩi, thưa các cụ. Nhưng đọc mấy câu thơ của thi sĩ Hođng Cầm thì khĩng cưỡng được ý muốn tới nhìn một lần dìng sĩng Đuống 'Nằm nghiâng nghiâng trong khác chiến trường kỳ'. Bởi vì, phía sau những lũy tre kia lđ lđng Việt cìn giữ được hồn nước trân những tranh gđ, tranh lợn:
Tranh Đĩng Hồ gđ lợn nét tươi trong
Mđu dân tộc sáng bừng trân giấy điệp
Vì cảm thơ của thi sĩ họ Hođng, từ ngđy đỉ tĩi đã tìm về lđng tranh Đĩng Hồ. Dẫu chưa tới Tết, nhưng nhìn những bức tranh dân gian mộc mạc ấy lđ đã thấy Tết hiện lân với đủ sắc mđu lđng quâ. Đám cưới chuột rộn rã, tươi vui, con trâu với vìng xóy âm dương nơi trán, đđn gđ, đđn lợn được cách điệu hỉa với mđu sắc đỏ, tím, vđng... Cái hồn nhiân hìa vđo cuộc sống dân dã khiến nghệ thuật cũng bình dị như đi cđy, đi bừa. Vđo lđng tranh, các cụ giđ lăn mđu trân khuĩn gỗ, trẻ nhỏ trộn mđu, phụ nữ pha nước mời chđo vđ khi nổi hứng cìn thâm vđi lời bình luận nghệ thuật nữa chứ. Tranh bđy trđn trân hiân nhđ, trân sân gạch, sau vườn... Nghe tiếng giã gạo thậm thịch, ngắm trẻ con sắm sanh áo mới, thĩn nữ hây hây má đđo, cụ ĩng dán tranh lân phân nứa, ấy lđ Tết đỉ thĩi.
Năm nay khĩng đến được Lđng Hồ, đĩi chân như muốn rủ râ tĩi về một lđng tranh khác: Hđng Trống. Gọi lđng lđ trước kia, khi đất Thăng Long cìn các phường nghề, cìn bây giờ lđ phố xá Hđ Nội. Tuy nhiân, nghề thì vẫn mang dáng dấp lđng quâ. Từ cách cảm, cách vẽ cho đến những đề tđi của tranh, cũng lđ cảnh sinh hoạt gần gũi lđng quâ xưa, những linh vật đặc trưng Tết lđ long, li, quy, phượng. Đến thăm nghệ nhân tranh Hđng Trống Lâ Đình Nghiân mới thấy hết hạnh phơc của ĩng. Thiân hạ mỗi năm chỉ Tết một lần. Nhưng với ĩng, quanh năm lđ Tết. Trong nhđ ĩng, từng đĩi cĩng xìe cánh, Tố nữ xiâm y tha thướt, mơa lân mơa rồng. Đã một thời, tranh dân gian Đĩng Hồ, Hđng Trống hay tranh Kim Hođng ngỡ đã hết thời. Các bản khắc xếp vđo xỉ bếp, nhện giăng, râu phủ. Người lđm nghề cũng dần dần khuất bỉng. Nhưng gần đây, các lđng tranh xưa như sống lại, mđu sắc ngời lân sáng rỡ vđ chơng ta được sống trong cảm giác Tết đậm đđ, cỉ thâm hương vị cổ truyền.
Mỗi người cảm Xùn theo một cách khác nhau. Đã cỉ lần, tĩi ngược Hđ Giang trong một chuyến khảo sát văng nơi đá Cổng Trời Đồng Văn. Tết đến nơi rồi mđ ĩng nghệ sĩ ảnh như khĩng hề hay biết, chưa tính chuyện về xuĩi sum họp gia đình. Hỏi chuyện mới hay, ĩng muốn cỉ cái Tết văng cư dân nơi đá. Ĩng say sưa như thể chính tĩi cũng lđ nghệ sĩ, đồng điệu căng ĩng trong thế giới mung lung của nghệ thuật:
- Cái Xùn thì nơi nđo cũng vậy. Cây đâm chồi, hoa hé nụ, cây cỏ mơn mởn non tơ. Nhưng lân văng đá Cổng Trời, mới cảm hết cái khí Xùn, sự vần vụ của đất trời, giỉ nơi. Kỳ lạ lắm. Đá vẫn đá đỉ, nhưng khi Xuan đã nhập vđo đá thì đá dường như cũng trẻ ra, mởn mơ. Buổi sáng, khi đứng ngắm nhìn vạt nương, dường như nương đất vừa được phủ một lớp nhung mềm mại. Vđ trân bề mặt sương sớm, anh bỗng phát hiện một vđi mầm non của ngĩ đang cựa quậy. Đến trưa, khi mặt trời cìn phủ một lớp sương mđu sữa, ngoảnh lại, vạt nương đã mờ mờ xanh. Thì ra những mầm non nương ngĩ đã kịp nhĩ lân khỏi mặt đất để đỉn Xùn rồi. Cây cỏ khĩng muốn lỡ một nhịp Xùn, dă chỉ lđ một khoảng khắc.
Anh cho tĩi xem một ít ảnh mđ kỳ cĩng lắm anh mới chụp được. Anh gọi những bức ảnh đỉ, nghe ngộ lắm, cứ như tựa đề một bđi thơ tình nđo ấy: 'Bước Xùn', 'Lặng lẽ Xùn'... Nhưng lặng ngắm những bức ảnh của anh, quả thật tĩi bỗng cảm hết từng bước nhè nhẹ Xùn đi, Xùn đang đến trân văng đá nơi cực Bắc Tổ quốc nđy. Một cđnh lá non vừa nhơ, nổi rị từng đường gân xanh mơ mềm mại, đầy sức sống. Cây đđo chắt lọc tinh chất của cả một năm đỉn nắng, đỉn mưa để chờ Xùn đến nở rộ từng cđnh hồng đđo tươi tắn trong sương sớm. Anh bảo, đđo cũng lđ mđu đđo ấy, nở ra trân từng nhánh, nhưng đđo Hđ Nội lđ đđo cảnh, cìn ở đây lđ đđo nương, đđo nơi rất mềm mại nhưng cứng cỏi, cđnh nhánh nđo cũng như vương lân, khĩng một dấu vết cắt tỉa, điệu dáng. Lẫn vđo đá nơi, lẫn vđo cây cỏ, đđo hồn nhiân khoe hết vẻ đẹp của muĩn cđnh hoa, nụ hoa. Xùn ấy lđ xùn của đất trời.
Chia tay với Cổng Trời, tĩi căng nghệ sĩ ảnh ba lĩ mã hồi về xuĩi. Lđng anh, lđng Cấn, chỉ cách Hđ Nội khoảng 30 cây số. Qua đình lđng, anh rủ tĩi ghé thăm đình. Đình lđng Cấn cỉ lẽ lđ một trong những đình lđng bề thế, cổ kính nhất Việt Nam chăng? Những cột lim đồ sộ bỉng láng căng năm tháng minh chứng nhiều thế kỷ ngĩi đình đã trải qua. Đến đầu lđng chơng tĩi đã nghe rậm rịch tiếng trống lớn, trống bé. Bỗng như thấy mình trẻ lại, chân sáo bước đi theo nhịp trống hối hả. Vậy lđ lđng đã mở hội vđo xùn.
Nhắc đến trống lđng lại nhớ tới lđng trống Đọi Tam nổi tiếng ở tỉnh Hđ Nam. Thân cây mít vđng ỉng được xẻ ra, phơi khĩ vđ với bđn tay điâu luyện của nghệ nhân lđm trống, những bản gỗ được ghép lại cỉ đường kính tới 1 mét. Da trâu to rộng đã được thuộc kỹ, căng trìn. Trống Đọi Tam cỉ nhiều kích cỡ khác nhau: Trống đình lđng, trống đội kèn trống, trống cái, trống con... Điểm nổi bật của trống Đọi Tam lđ vang xa, tiếng gị rung đều, âm thanh trìn mẩy, rộn rđng. Tiếng trống nổi lân khiến lìng dạ bồn chồn, đứng ngồi khĩng yân. Cỉ tiếng trống lđ lđng trân xỉm dưới ngừng tay, đổ xĩ ra sân đình, chân tay như muốn nhảy mơa theo nhịp trống. Tiếng hì reo vang theo từng hồi trống giục. Tiếng trống đối với người Việt Nam lđ hội lễ, trang trọng mđ tưng bừng, lđ nhịp điệu, cung bậc tình cảm, lđ niềm vui, nỗi nhớ về cội nguồn, lđng quâ. Trong hồn mỗi người dân Việt ít nhiều chứa ẩn một tiếng trống gắn bỉ máu thịt, sâu xa trong tâm thức mỗi con người.
Dẫu lđ người khách mới ghé qua lđng, nhưng tĩi nhanh chỉng hìa vđo tiếng trống mđ vui với đội mơa lân, mơa rồng, căng lắng nghe tiếng chèo khoan nhặt quanh mấy tấm chiếu dân dã, căng hì reo quanh xới gđ đấu chọi. Ngoảnh lại gỉc đình, tĩi bắt gặp mấy cụ áo the đen, khăn đống nghiâm trang viết những câu đối đỏ, những chữ Tâm, chữ Nhẫn, chữ Phơc, chữ Thọ, chữ Trí. Nét bơt lơc thì nhấn lặng, lơc như bay lượn thanh tao. Chìm râu thưa chạm sát xuống nền giấy điều tươi đỏ. Lũ trẻ khói chí ngỉ nghiâng theo nét bơt tđi hoa. Tĩi chợt nhớ tới thi nhân Vũ Đình Liân, nhớ đến 'Ĩng Đồ' của tiân sinh thuở nđo mđ tĩi đã lỡ quân. Trong khung cảnh Tết lđng, sẽ thật khiếm khuyết nếu thiếu đi một nét Ĩng đồ. Chính cái nét riâng độc đáo nđy tạo thâm ý vị cho bức tranh Tết cổ truyền, đặc sắc quâ Việt.
Lđng Cấn xa khuất sau hđng tre bân bờ sĩng Đáy, nhưng tĩi vẫn cìn nghe tiếng trống vọng lại như hối thơc, tưng bừng. Lđng giờ nđy cỉ lẽ đang vđo chính hội. Xuĩi về Hđ Nội, khĩng hiểu vì sao, tĩi như nghe đâu đỉ lời thơ cổ nhập vđo sắc hồng trân giấy điệp:
Mỗi năm hoa đđo nở
Lại thấy ĩng đồ giđ
Bđy mực tđu giấy đỏ
Trân phố đĩng người qua...
CÁC TIN ĐÃ ĐĂNG:
Khánh thành bia kỷ niệm TTXGP Trung Trung bộ (27/03/2006 15:40:01)
Gặp mặt thân tình các cựu chuyên gia giúp Lào (27/03/2006 15:40:01)
Nghiệm thu Trung tâm Tích hợp Dữ liệu (27/03/2006 15:40:01)
Bế giảng lớp phóng viên, biên tập viên khóa 23B (27/03/2006 15:40:01)
TTXVN mua công trái giáo dục hơn 140 triệu đồng (27/03/2006 15:40:01)
Phát thưởng cho các cháu học sinh giỏi năm học 2004-2005 (27/03/2006 15:40:01)
Các hoạt động của TTXVN chào mừng 80 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (27/03/2006 15:40:01)
89 cán bộ chuyên gia của TTXVN giúp cách mạng Cămpuchia được tặng Huy hiệu "Vì nghĩa vụ quốc tế" (27/03/2006 15:40:01)
Các đơn vị tổng kết công tác thi đua 5 năm 2001-2005 (27/03/2006 15:40:01)
Thông tấn xã Việt nam: Hoàn thành việc chuyển xếp lương mới (27/03/2006 15:40:01)
TTXVN ủng hộ hơn 150 triệu đồng xây dựng phòng học xã Trung Yên (27/03/2006 15:40:01)
