Hoạt động nghiệp vụ
Tác nghiệp khi xảy ra khủng bố và bạo động
(28/02/2020 15:52:13)
Thủ đô Paris (Pháp) không nằm trong danh sách địa bàn có mức độ nguy hiểm cao, song việc tác nghiệp khi xảy ra các vụ tấn công khủng bố, các cuộc biểu tình biến thành bạo loạn với gạch đá, bom xăng và lựu đạn hơi cay là chuyện không chỉ diễn ra một lần đối với các phóng viên thường trú tại Pháp. Trong hoàn cảnh đó, cùng với việc đảm bảo thông tin kịp thời, đa dạng, chính xác, thì việc đảm bảo an toàn tính mạng của phóng viên là rất quan trọng. Nội san Thông tấn giới thiệu một số chia sẻ của nhà báo Phạm Bích Hà, nguyên Trưởng Cơ quan thường trú (CQTT) Thông tấn xã Việt Nam tại Paris.
 |
| Nhà báo Phạm Bích Hà tác nghiệp trong biển người tuần hành trên quảng trường Cộng Hòa, thủ đô Paris, tháng 1/2015 |
Mỗi khi xảy ra các vụ khủng bố, áp lực đưa tin nhanh, cập nhật liên tục không cho phép các phóng viên ngồi nhà để khai thác thông tin của báo chí nước sở tại mà phải sớm có mặt tại hiện trường. Trong bối cảnh đó, việc vừa có thể lấy thông tin tại hiện trường, phỏng vấn nhân chứng, vừa đảm bảo an toàn tính mạng của cả ê kíp cùng các thiết bị máy móc, không hề đơn giản. Nhất là trước khi lên đường đi thường trú, chúng tôi chưa được đào tạo kỹ năng tác nghiệp trong những tình huống khẩn cấp. Hơn nữa, ít ai có thể nghĩ đến cảnh Paris và nước Pháp liên tục hứng chịu các vụ khủng bố như những gì đã diễn ra trên thực tế trong những năm vừa qua.
Năm 2015 là một năm đen tối đối với nước Pháp khi khởi đầu bằng vụ thảm sát ngày 7/1 ngay giữa trung tâm thủ đô Paris nhằm vào tuần báo châm biếm Charlie Hebdo, sau đó là loạt vụ tấn công làm 17 người thiệt mạng và kết thúc năm bằng thảm kịch đẫm máu xảy ra ngày 13/11 gần như đồng thời tại 6 địa điểm ở thủ đô Paris và vùng ngoại ô Saint-Denis làm 130 người chết, 350 người bị thương.
Trong hàng loạt vụ tấn công đêm 13/11, cũng như lãnh đạo và người dân Pháp, nhóm phóng viên CQTT tại Paris gồm: Nguyễn Tiến Nhất, Nguyễn Việt Sơn và tôi đã hoàn toàn bị bất ngờ và chấn động vì con số người chết và bị thương quá lớn, đặc biệt là tại nhà hát Bataclan. Kênh BFMTV (giống kênh CNN của Mỹ) khi đó phát đi trực tiếp cảnh hỗn loạn bên ngoài các khu vực bị tấn công như: Sân vận động Stade de France, quán bar Le Carillon, quán ăn Le Petit Cambodge... Đây thực sự là những hình ảnh hãi hùng với các thi thể được phủ vải trắng, đám đông bỏ chạy tán loạn trong khi cảnh sát nỗ lực đưa các nạn nhân, trong đó nhiều người mình nhuốm đầy máu, ra khỏi khu vực nguy hiểm.
Ba người chúng tôi hội ý nhanh về mức độ nghiêm trọng của vụ việc và thống nhất để một người ở nhà trực tin, hai người còn lại ngay lập tức phải có mặt tại hiện trường. Với lợi thế về kỹ thuật quay phim và khả năng di chuyển nhanh nên hai phóng viên Tiến Nhất và Việt Sơn chủ động nhận nhiệm vụ ra hiện trường, mặc dù khi đó đã gần 23 giờ đêm, còn tôi đảm nhiệm việc trực tin tại CQTT.
Khoảng 23 giờ 30 phút, các phóng viên Tiến Nhất và Việt Sơn đã có mặt trên đại lộ Voltaire, tại một địa điểm rất gần nhà hát Bataclan. Vào thời điểm đó, vụ giải cứu các con tin tại nhà hát Bataclan mới chỉ bắt đầu. Cảnh sát và các lực lượng an ninh đang tập trung giải cứu con tin, vì thế họ chưa kịp dựng rào chắn, nên hai phóng viên Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) đến rất gần nhà hát Bataclan. Mặc dù liên tục cập nhật thông tin qua đài phát thanh trên ô tô và điện thoại di động, nhưng nhóm phóng viên gặp khó khăn rất lớn khi phải tác nghiệp trong ánh sáng lờ mờ của những ngọn đèn đêm, đồng thời phải khẩn trương tổng hợp tình hình để đưa ra những phân tích và nhận định ban đầu khi dẫn hiện trường. Họ trở về cơ quan sau nửa đêm và vội vã cắt hình để gửi về Tổng xã.
Sáng 14/11, khi xem lại đoạn băng ghi cảnh phóng viên Tiến Nhất đứng bên đường tường thuật các vụ tấn công trong ánh đèn ô tô loang loáng làm mọi người lóa mắt, tiếng hú còi của hàng trăm xe cảnh sát, cứu thương, chúng tôi mới hiểu được là nhóm tác nghiệp hiện trường đã ở trong hoàn cảnh vô cùng nguy hiểm, có thể đe dọa an toàn tính mạng khi có mặt tại nơi diễn ra vụ tấn công đẫm máu nhất trong lịch sử các vụ khủng bố tại nước Pháp. Tuy nhiên, việc sớm có mặt tại hiện trường để quay phim, chụp ảnh, làm tin tường thuật gần như trực tiếp đã đem đến cho khán giả những cảm xúc mạnh, gây hiệu ứng thông tin tốt.
Nhiệm vụ “gác gôn” tại CQTT của tôi cũng chẳng hề đơn giản. Nhận thức được rằng các vụ khủng bố với con số thương vong tăng nhanh đã vượt quá khả năng xử lý thông tin của một CQTT, tôi vội gọi điện về phòng Tin nhanh, Ban biên tập tin Thế giới, đề nghị kíp trực phối hợp làm tin. Khi đó là 3 giờ sáng (theo giờ Hà Nội). Tại Paris, tôi ngồi trước màn hình máy tính, đeo tai nghe để dịch tin trên kênh BFMTV, thỉnh thoảng lại đổi sang kênh iTélé đồng thời lướt nhanh qua các trang báo lớn như: Le Monde hay Le Figaro. Tôi hình dung là các đồng nghiệp của mình ở Ban biên tập tin Thế giới cũng đang hối hả cập nhật thông tin từ các hãng AFP, Reuters, AP... Mạch đã thông, các dòng tin cứ thế nối nhau tuôn chảy. Đêm trôi qua rất nhanh đối với cả hai đầu cầu Paris và Hà Nội.
Nhìn nhận lại toàn bộ sự việc, chúng tôi nhận thấy, mặc dù đợt thông tin cao điểm còn diễn ra nhiều ngày sau đó với các vụ bố ráp, đột kích nhằm truy tìm và tiêu diệt những kẻ khủng bố tại nhiều địa điểm trên đất Pháp và tại “làng thánh chiến” Molenbeek ở Brussels (Bỉ), song quan trọng nhất vẫn là những quyết định được đưa ra trong đêm kinh hoàng 13/11. Chúng tôi đã có quyết định đúng khi phân chia phóng viên thành hai “mũi giáp công” để vừa có mặt tại địa bàn, đồng thời vẫn theo sát được diễn biến của vụ việc. Việc chúng tôi sớm thông báo và đề nghị Ban biên tập tin Thế giới “chia lửa” đã tạo ra sự “hiệp đồng tác chiến” và phát huy sức mạnh của hệ thống.
Kể lại câu chuyện trên, tôi muốn trao đổi với các đồng nghiệp rằng, sự việc xảy ra, chúng tôi hoàn toàn bị bất ngờ, không có sự chuẩn bị trước, các quyết định đưa ra mang tính tức thì. Tuy nhiên, mọi việc đã diễn ra suôn sẻ. Cuộc sống luôn thiên biến vạn hóa, do vậy, kinh nghiệm chỉ có ý nghĩa tương đối, bản năng sống còn sẽ mách bảo phóng viên cần phải làm gì. Ngoài ra, sự nhiệt tình, lòng yêu nghề và tinh thần làm việc nhóm (team work) cũng sẽ là những trụ đỡ giúp các phóng viên hoàn thành nhiệm vụ trong mọi thử thách.
| Một số kinh nghiệm tác nghiệp tại điểm nóng * Công tác chuẩn bị: Thường xuyên cập nhật, tổng hợp các tuyến thông tin nổi bật tại địa bàn để có thể nắm bắt nhanh vấn đề và ứng phó kịp thời trong những trường hợp khẩn cấp; đảm bảo máy móc, thiết bị kỹ thuật, xe cộ luôn ở tình trạng tốt, sẵn sàng lên đường vào mọi thời điểm. * Tác nghiệp tại hiện trường: Thận trọng quan sát, linh hoạt khi chọn vị trí tác nghiệp để vừa có góc quay đẹp đối với toàn cảnh và cận cảnh, vừa phải đảm bảo an toàn cho cả êkíp cũng như máy móc. Trong các vụ khủng bố, cảnh sát luôn dựng rào chắn hoặc chăng dây, phóng viên không tiếp cận được hiện trường, chỉ có thể chụp ảnh hoặc đứng dẫn ngoài ranh giới. * Đối với các cuộc biểu tình: Trong đám đông những người ôn hòa luôn có những kẻ bịt mặt gây rối, ném vỏ chai, bom xăng, đôi khi cả gạch đá về phía cảnh sát. Nếu phóng viên đi cùng chiều với dòng người biểu tình thì chỉ quay được phía sau hoặc quay ngang; hình ảnh sẽ không thấy được nhiều biểu ngữ và băng rôn. Nếu đứng cùng phía với cảnh sát thì phóng viên có thể gặp nguy hiểm. Trong tình huống đó, nên chọn thời điểm cuộc biểu tình diễn ra ôn hòa, vác camera lên vai, vừa quay vừa đi giật lùi và phải thao tác nhanh, quay đủ một số hình ảnh để dựng tin, sau đó mời một vài người sang khu vực an toàn hơn để phỏng vấn. * Tổ chức công việc: Phóng viên tác nghiệp tại điểm nóng cần có khả năng phân tích và phán đoán tình huống để đưa ra các quyết định phù hợp. Phân công công việc hợp lý trong cả nhóm, dựa trên điểm mạnh của từng người, phát huy tinh thần làm việc theo nhóm. |
Phạm Bích Hà
Nội san Thông tấn số 2/2020
