Tin trong ngành
Tìm hiểu phong cách báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh
(13/07/2007 15:40:06)
Là người sáng lập, rèn luyện và lãnh đạo đảng ta, người khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam), Danh nhân văn hóa thế giới, Chủ tịch Hồ Chí Minh đồng thời là một nhà báo và là người thầy vĩ đại của nền báo chí cách mạng nước nhà.
Sinh thời, chính Người tự nhận là "một người có nhiều duyên nợ với báo chí". Và hoạt động báo chí đã chiếm một vị trí rất quan trọng trong toàn bộ cuộc đời và sự nghiệp vẻ vang của Người, gắn liền với những chặng đường huy hoàng của cách mạng Việt
Thế hệ các nhà báo hôm nay có thể tìm thấy những lời khuyên sâu sắc, chân tình của Người, một cây bút mẫu mực và từng trải, đã sáng lập nhiều tờ báo cách mạng, trực tiếp viết hàng ngàn bài báo bằng các thứ tiếng khác nhau, với các thể loại khác nhau, dưới những bút danh khác nhau và trong các giai đoạn cách mạng khác nhau. Đối với các nhà báo, những lời dạy của Người mãi mãi là kim chỉ nam trong quá trình rèn luyện tư tưởng, đạo đức và nghiệp vụ của mình: "Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén...", "Ngòi bút của các bạn cũng là những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính trừ tà"... Người luôn luôn đặt câu hỏi cho các nhà báo: "Viết cho ai? Viết cái gì? Viết để làm gì? và Viết như thế nào?".
Bác Hồ với các nhà báo trong dịp Đại hội nhà báo Việt
Những câu hỏi: Viết cho ai? Viết cái gì? Viết để làm gì? đã được nhiều công trình nghiên cứu đề cập, phân tích trong khi bàn về quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với báo chí. Riêng "Viết như thế nào?" là vấn đề tương đối khó, chưa được đề cập nhiều và nó thuộc về phong cách báo chí của Bác Hồ.
Thật ra, giữa quan điểm và phong cách báo chí có mối quan hệ hữu cơ. Vấn đề hàng đầu của quan điểm là báo chí nhằm phục vụ ai, vì ai mà mình viết, viết để làm gì. Xác định điều đó sẽ phải tìm một cách viết, một phong cách phù hợp. Bác thường chỉ rõ:
Trình độ của đại đa số đồng bào ta bây giờ không cho phép đọc dài, điều kiện giấy mực của ta không cho phép viết dài và in dài, không cho phép xem lâu. Vì vậy viết ngắn chừng nào tốt chừng ấy.
Có thể nêu đặc điểm thứ nhất trong phong cách báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự ngắn gọn. Bác dạy: "Trước hết là cần phải tránh lối viết "rau muống", nghĩa là lằng nhằng "trường giang đại hải". Mình viết ra cốt để giáo dục cổ động; nếu người xem mà không nhớ được, không hiểu được là viết không đúng, nhắm không đúng mục đích. Mà muốn cho người xem hiểu được, nhớ được, làm được, thì phải viết cho đúng trình độ người xem, viết rõ ràng, gọn gàng, chớ dùng chữ nhiều."
Viết ngắn, viết gọn, rõ ràng, dễ hiểu là việc cần được rèn luyện, tu dưỡng thường xuyên mới có thể thành công. Trong thời gian đầu bước vào nghề báo, Bác từng được một nhà báo Pháp hướng dẫn cách rút ngắn các bài viết. Nhà báo ấy khuyên Bác: "Viết cho thật chặt, xem đi xem lại, những cái gì lôi thôi, dài dòng không cần thiết thì bỏ nó đi..." Bác cho biết: "Thế rồi mình đếm từng chữ. Một dòng có mấy chữ, một cột có mấy dòng. Nó có số chữ của nó rồi, đếm từng chữ mà viết cũng khó chứ không phải dễ. Kết quả là viết được".
Báo Người cùng khổ (Le Paria) và những bức tranh biếm hoạ của Bác đăng trên tờ báo này. (Ảnh: Tư liệu TTXVN).
Kể chuyện về thời kỳ làm báo Việt
- Chú viết đúng một trăm chữ, viết hơn thì không có chỗ đăng đâu.
Tôi ngồi viết, cảm thấy khó quá. Thời gian qua ở Tĩnh Tây, chúng tôi cũng ra báo. Cũng chỉ là báo in thạch, nhưng giấy sẵn, khuôn khổ tờ báo rộng, bài viết thoải mái chứ không hạn chế như thế này. Thấy tôi ngồi viết khó khăn, Bác cười rồi bảo:
- Báo của các chú có gửi về nhưng mình không xem hết, mà ở đây cũng không mấy ai xem. Báo của các chú văn hay, chữ nhiều, nhưng khó đọc, và có đọc được cũng không mấy ai hiểu...".
Đại tướng kể tiếp: "Về sau có dịp đi công tác địa phương, tôi mới thấy hết tác dụng rất to lớn của tờ báo; đồng bào ở khắp các nơi đều rất hoan nghênh báo Việt
Đó chính là nhờ lối viết ngắn gọn thiết thực, dễ hiểu. Để bài viết dễ hiểu, Bác khuyên các nhà báo "chớ ham dùng chữ".
Năm 1946, một trường trung học Đệ nhất ở
"Bác có mấy lời khuyên các cháu,
Ý tứ nên rõ ràng,
Lời lẽ nên ngắn gọn,
Chúc các cháu thành công"
Cảm ơn các cháu,
Thân ái
Hồ Chí Minh".
Bác cũng rất chú ý đến đầu đề. Đầu đề mỗi bài viết của Bác đều rất độc đáo, hấp dẫn. Nhà báo Quang Đạm từng coi vấn đề này là nét đặc biệt trong phong cách báo chí của Bác. Ông nói trong một dịp trò chuyện với phóng viên TTXVN: "Đọc bài Bác viết thú lắm, nó hấp dẫn ngay từ đầu đề. Chúng ta thường lúng túng về đầu đề. Đầu đề của Bác là sự mở đầu, bao giờ cũng nói đúng điểm chính trong bài, nổi bật lên điểm gì đấy. Có khi chỉ có một chữ nhưng nó đúng với linh hồn của bài. Đầu đề hoàn toàn ăn khớp với chủ đề, với tư tưởng chủ đề, thể loại, lối văn, giọng văn".
Bác Hồ góp ý kiến với nữ nhà báo Tuệ Oanh, phóng viên VNTTX về cách đưa tin trong dịp bầu cử Quốc hội khoá III (1/1968).
Đầu đề ngắn hay dài là tùy thuộc vào vấn đề được trình bày trong bài viết. Có đầu đề như "Những điều trông thấy mà đau đớn lòng" là tương đối dài; hoặc dài hơn, có tới mười chữ, mười hai chữ, ví dụ: "Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân."
Đầu đề các thể loại như ghi nhanh, tùy bút, châm biếm, đả kích thì rất gọn.
Cách đặt đầu đề của Bác nhiều kiểu lắm: có đầu đề chỉ hai từ, hoặc một từ, như để đánh địch thì có "Láo toét", "Xấu". Cũng có đầu đề mới nghe hơi giật gân mà lạ, như "Đốp, đốp". Mấy năm sau lại có một đầu đề "Đốp đốp" như thế, đó là cái tát vào mặt Ken-nơ-đi. Ken-nơ-đi nói thế này nhưng sự thật làm khác, nên Bác đặt đầu đề: "Đốp, đốp".
Khi Trung Quốc thử quả bom nguyên tử đầu tiên, Bác đặt đầu đề "Đùng, đùng". Người mở đầu "Đùng, đùng" rồi nói chuyện bom nguyên tử của Trung Quốc nổ, thì các thế lực đế quốc hoang mang, lo sợ. Nhưng cũng có đầu đề Bác dùng một chữ "Ầm" thôi, đó là khi Liên Xô thử bom khinh khí. Đầu đề "Uỵch" là nói về Chính phủ Pháp đổ. Bác kể quá trình khủng hoảng của Chính phủ này, ngã một cái "uỵch". Đó là những đầu đề dùng những từ tượng thanh. Cũng nhiều khi Bác dùng những đầu đề mang tính hình tượng, ví dụ" "Lá cờ và mặt trời" (nhằm mỉa mai đế quốc Anh thường khoe" "Lá cờ Anh không bao giờ thấy mặt trời lặn", nhưng trên đất Ai Cập, lá cờ Anh đã hạ xuống, lá cờ Ai Cập đã kéo lên). Đó là một đầu đề mang hình tượng rất đẹp.
Còn có một loạt đầu đề thường được Bác dùng lối chơi chữ. Ví dụ: hồi Ai-xen-hao làm tổng thống Mỹ, Bác xoáy vào chữ Ai làm đầu đề khá nhiều, như: "Ô hô Ai", "Trong trần ai, ai cũng ghét Ai". Hoặc các đầu đề: "Xà- lăng, xà-lù", "Vét mỡ lợn" (Oét-mô-len), chứng tỏ Bác chơi chữ Việt, chữ Anh, chữ Pháp... rất tài tình. Hồi Mỹ tung ra ba máy bay do thám U2 đã bị quân đội Liên Xô bắn rơi một chiếc, quân đội Trung Quốc cũng bắn rơi một chiếc, còn một chiếc chạy thoát, nên Bác lấy từ chữ U và số 2. U có 2 chữ u, một là u ám, hai là u mê. Ba trừ một cũng còn hai, cho nên Bác viết:
"U2 là u ám u mê
U đi ba chiếc, u về một thôi".
Trong suốt đời mình, Bác Hồ nhiều lần viết văn (truyện, ký), làm thơ. Nhưng Người khiêm tốn không nhận mình là nhà thơ, nhà văn. Bác chỉ nhận mình có ít nhiều kinh nghiệm về báo chí. Người nói: "Tôi là cây bút tiểu phẩm, nhà chính luận. Gọi tôi là người tuyên truyền - tôi cũng không cãi; nhà cách mạng chuyên nghiệp là đúng nhất".
Báo chí là bộ phận chủ yếu trong toàn bộ sự nghiệp cầm bút của Người và nhiều bài báo cũng đồng thời là tác phẩm văn học. Vì thế, không nên tách rời những yếu tố nói lên phong cách báo chí và phong cách văn học của Người. Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh đã nhận xét về phong cách viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Ngắn gọn, trong sáng, giản dị; linh hoạt, sáng tạo, hoàn toàn làm chủ trong việc sử dụng các hình thức thể loại và ngôn ngữ, các bút pháp và thủ pháp nghệ thuật khác nhau, nhằm mục đích thiết thực của mỗi tác phẩm...
Khi người ta nhận xét: "Phong các Hồ Chí Minh là cái vĩ đại gắn với cái giản dị" thì chúng ta cũng có thể nói như vậy về phong cách báo chí của Người. Những đề tài báo chí của Bác là lớn lao, vĩ đại, nhưng, trong khi viết, Người lại thể hiện nội dung một cách giản dị, dễ hiểu và chính điều đó đã làm cho các bài báo của Bác đạt hiệu quả to lớn.
CÁC TIN ĐÃ ĐĂNG:
Trở thành tập đoàn truyền thông: Bao giờ trong tầm tay? (13/07/2007 15:37:28)
Bản tin được Bác Hồ sửa (13/07/2007 15:35:51)
Thông tấn xã Việt Nam triển khai cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" (07/06/2007 11:16:27)
Đoàn Đại biểu Tân Hoa xã thăm Việt Nam (07/06/2007 11:15:35)
TTXVN và TTX Trung ương Triều Tiên sẽ nối lại quan hệ hợp tác trao đổi thông tin (07/06/2007 11:14:19)
Kết thúc chương trình Tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ, phóng viên KPL (07/06/2007 11:09:12)
Khai giảng lớp bồi dưỡng phóng viên thường trú ngoài nước (07/06/2007 11:08:44)
TTXVN phát hành bản tin "Dư luận thế giới về Việt Nam" (07/06/2007 11:07:41)
30 phóng viên ảnh tham dự lớp Chụp ảnh báo chí và công tác biên tập (07/06/2007 11:03:09)
Dành 5 phút mỗi ngày để lập hồ sơ (07/06/2007 11:01:41)
