Thứ hai, ngày 05/10/2026

Hoạt động nghiệp vụ

Học cách đảm bảo an toàn và đưa tin trong nghịch cảnh

(04/10/2026 12:35:31)

Sặc khói, mặt bỏng rát vì hơi cay, ngụp lặn giữa sóng nước, tự vệ khi bị tấn công, đối mặt với những sang chấn tâm lý, trầm cảm trong bối cảnh thảm họa thiên tai, chiến tranh, bạo động… là những gì mà Chương trình đào tạo phóng viên chiến trường lần thứ 30, do Cơ quan Hợp tác và Điều phối Thổ Nhĩ Kỳ (TIKA) phối hợp với hãng thông tấn Anadolu (AA) tổ chức, từ 12-27/9/2026, đã mang lại cho các học viên. Tại đây, nhóm phóng viên Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) được trải nghiệm thực tế, thu nạp nhiều kiến thức, kỹ năng và sẵn sàng cho việc tác nghiệp trong tình huống khẩn cấp.

An toàn là trên hết
 

Phóng viên Ban Biên tập tin thế giới Nguyễn Thị Ngọc Hà (thứ hai bên trái) cùng phóng viên các nước tập huấn cứu hộ, bơi tập thể trên hồ Keesikkopru

Chỉ khi bản thân an toàn chúng ta mới có thể hoàn thành công việc, giúp đỡ các đồng nghiệp và thực hiện các nhiệm vụ khác. Đó là lời khẳng định của nhà báo Enes Canli, Phó Trưởng ban Tin tức Trung Đông của hãng thông tấn Anadolu khi chia sẻ lại kinh nghiệm tác nghiệp ở các vùng chiến sự. Phóng viên phải nắm được thông tin cơ bản về tình hình, địa bàn, nguy cơ và phương án xử lý trước khi triển khai. Đặc biệt, luôn phải có phương án rút lui và phương tiện thay thế nếu sân bay hoặc tuyến đường bị đóng. Các tình huống phải sơ tán khẩn cấp, hỗ trợ y tế, tìm nơi trú ẩn, phương tiện di chuyển thay thế cần được tính toán. Phóng viên cần giữ liên lạc với các cơ quan chức năng để nhận được sự hỗ trợ khi cần thiết. Trong chiến tranh, tình hình có thể thay đổi rất nhanh nên kế hoạch cần được cập nhật liên tục để kịp thời ứng phó.

Vừa cầm máy quay tác nghiệp, vừa phải tự vệ khi bị tấn công từ nhiều phía là tình huống mà hai phóng viên Nguyễn Đoàn Duyên và Nguyễn Văn Bình (Trung tâm Nội dung số và Truyền thông) phải trải qua. Khi bị đe dọa, xô đẩy, cướp thiết bị, việc biết cách thoát khỏi nguy hiểm và tìm nơi an toàn quan trọng hơn việc cố gắng chống trả. Kỹ năng tự vệ giúp phóng viên giữ sự bình tĩnh, phản ứng nhanh thay vì hoảng loạn. Và khi biết cách xử lý tình huống, phóng viên có thể hỗ trợ đồng nghiệp, nhân vật và người dân.

Trong môi trường nguy hiểm, đội ngũ là yếu tố sống còn, các thành viên phải quan tâm, hỗ trợ lẫn nhau. Nếu một người có dấu hiệu xuống sức, quá căng thẳng, suy sụp hay gặp các vấn đề cá nhân thì đồng nghiệp cần chủ động hỗ trợ. Phóng viên Nguyễn Thị Ngọc Hà (Ban Biên tập tin Thế giới) lần đầu trải qua cảm giác sặc khói, bỏng rát khắp mặt khi bị xịt hơi cay ở tình huống giả định tác nghiệp trong hoàn cảnh chống bạo động, biểu tình. Dù đã chuẩn bị trước tinh thần nhưng việc bị ngạt thở, sốc khói khiến nhiều phóng viên không thể chịu nổi. Sự phối hợp nhóm giúp hỗ trợ nhau, đưa những đồng nghiệp gặp khó khăn về nơi an toàn, được trợ giúp y tế kịp thời.

Tại điểm nóng, khi đối diện với những tình huống ngặt nghèo, mâu thuẫn nội bộ rất dễ xảy ra. Việc giải quyết phải thực hiện nhanh chóng, dung hòa những khác biệt để đi đến thống nhất mục tiêu chung, thay vì làm tình hình căng thẳng hơn. Phóng viên từ nhiều quốc gia đã được học cách phối hợp để đảm bảo an toàn và tạo gắn kết.

Sẵn sàng tâm lý trong khủng hoảng
 
Phóng viên Lâm Khánh, Ban Biên tập Ảnh, tập huấn sử dụng trang thiết bị bảo hộ trong các tình huống khẩn cấp

Theo Tiến sĩ Esra Çetinoz, giảng viên Học viện Cảnh sát Thổ Nhĩ Kỳ, một phóng viên dù rất chuyên nghiệp, rất dũng cảm vẫn sẽ bị sang chấn tâm lý khi tiếp xúc với hoàn cảnh thảm khốc, đau thương. Những tình huống mà não bộ con người vốn không sẵn sàng để tiếp nhận liên tục: Tiếng súng, bom nổ và nguy cơ tử vong, cảnh người hấp hối, bị thương, tiếng kêu khóc của trẻ em, thường dân… Bản thân phóng viên cũng có thể bị thương, bị bắt giữ hoặc đe dọa. Họ phải liên tục quay phim, chụp ảnh và đưa tin trong khi bản thân đang sợ hãi. Những áp lực liên tục từ ngoại cảnh và công việc, vượt quá sức chịu đựng khiến việc phóng viên bị sang chấn tâm lý là điều khá phổ biến.

Một người lính có nhiệm vụ chiến đấu, một bác sĩ có nhiệm vụ cứu người, còn phóng viên có nhiệm vụ chứng kiến, ghi nhận và kể lại. Họ có thể nhìn thấy một người đang hấp hối nhưng vẫn phải bật máy quay. Họ có thể vừa sợ hãi, vừa phải đặt câu hỏi hay vừa phải nhớ: “Mình phải lấy hình ảnh này!”. Áp lực từ cảm xúc và yêu cầu nghề nghiệp có thể tạo ra sang chấn tâm lý rất lớn. Một số người có thể hồi phục tốt, một số người sẽ bị ám ảnh trong một thời gian dài, một số khác mắc chứng mất ngủ, trầm cảm, lo âu, Tiến sĩ Esra Çetinoz chia sẻ.

Nhà báo Enes Canli đánh giá việc đưa tin tại vùng chiến sự là công việc có mức độ căng thẳng rất cao. Áp lực không chỉ ảnh hưởng đến từng cá nhân mà có thể ảnh hưởng đến cả nhóm. Sau nhiều năm thường trú tại các vùng chiến sự, ông cho rằng phải xây dựng những cơ chế giúp phóng viên giải tỏa và phục hồi sau áp lực. Đây không chỉ là trách nhiệm của trưởng nhóm mà là trách nhiệm của tất cả thành viên. Báo cáo năm 2025 của Journalist Trauma Support Network (Mạng lưới hỗ trợ sang chấn cho nhà báo - JTSN) đã nhấn mạnh áp lực tâm lý nặng nề chưa từng có mà các nhà báo hiện đại phải đối mặt, từ hình ảnh bạo lực đến mối đe dọa trực tuyến… và cần phải có giải pháp giúp phóng viên giảm thiểu những vấn đề tâm lý. Phóng viên phải được đào tạo về an toàn và rủi ro, chuẩn bị về phản ứng tâm lý, biết trước mình có thể tìm hỗ trợ ở đâu; có kế hoạch liên lạc với gia đình và đồng nghiệp; có thời gian nghỉ và luân phiên; duy trì ăn uống, ngủ nghỉ và vận động khi điều kiện cho phép; có thời gian phục hồi; có các chuyên gia sức khỏe tâm thần có kinh nghiệm…

Thích ứng linh hoạt trong nhiều hoàn cảnh
 
Các phóng viên tập huấn ứng phó với các tình huống bạo động, đám đông

Erhan Sevenler, cựu phóng viên ảnh của hãng thông tấn Anadolu, người nhiều năm tác nghiệp tại các vùng chiến sự, chia sẻ: Phóng viên có mặt tại thực địa phải nâng cao khả năng thích ứng với những diễn biến liên tục. Nếu sự việc diễn ra nhanh, phóng viên phải chớp lấy thời cơ, bắt khoảnh khắc. Ngược lại, có những sự việc lại đòi hỏi phóng viên phải giữ bình tĩnh, đôi khi là chậm rãi để có những quan sát và phát hiện tốt hơn, khai thác được những những nội dung sâu sắc, bắt được những cử chỉ, biểu cảm của nhân vật… Việc nhanh hay chậm phụ thuộc khá nhiều vào kinh nghiệm, khả năng phán đoán tình huống của mỗi phóng viên. 

Một chiếc máy ảnh, máy quay vừa có thể là phương tiện, vừa có thể là vũ khí giúp phóng viên có sự thuận lợi nhưng cũng có thể trở thành điều gây nguy hiểm cho phóng viên. Trong nhiều tình huống, phóng viên có thể gặp nguy hiểm bởi nhiều người cho rằng người cầm máy ảnh là đối tượng gây bất lợi cho họ. Vì vậy, việc sử dụng thiết bị trong các tình huống khẩn cấp hay nhạy cảm cũng phải hết sức khéo léo, tránh gây cảm giác sợ hãi, cảnh giác cho những người đối diện. Việc bắt đầu với một nụ cười hoặc cử chỉ thân thiện sẽ tạo thuận lợi cho quá trình tác nghiệp về sau.

Bị thả giữa hồ nước lạnh, các phóng viên của TTXVN lần đầu biết đến cảm giác ngụp lặn giữa mênh mông nước, tưởng chừng không thể gắng sức thêm được và thân nhiệt đã xuống thấp. Thách thức đặt ra là phải đưa cả nhóm về bờ an toàn trong khi nhiều người không biết bơi. Phóng viên Bùi Lâm Khánh (Ban Biên tập Ảnh) cho biết cả nhóm ai cũng phải “uống nước hồ” vì sóng quá lớn. Có khi mệt quá, nhìn về bờ còn xa mà tưởng chừng không thể cố gắng thêm được. Sóng nước vỗ liên tục, chân người trước quắp vào bụng người sau ngửa trên mặt hồ, tạo thành một thể thống nhất như chiếc thuyền 5 người, mỗi cánh tay là một mái chèo theo hiệu lệnh đưa cả nhóm đi đúng hướng và về bờ an toàn. Một chút cảm giác sinh tử và cách cùng nhau vượt qua thử thách giúp các thành viên hiểu việc tác nghiệp và hoạt động theo nhóm có ý nghĩa quan trọng như thế nào! 
 
Các phóng viên TTXVN cùng đồng nghiệp tại hãng thông tấn Anadolu (AA) của Thổ Nhĩ Kỳ

 Cắm trại ở nơi cao nhất ở Ankara khi nhiệt độ chỉ từ 5-70C, các ứng phó khi thân nhiệt hạ thấp, dự phòng tình huống bản thân bị ốm... là những trải nhiệm mà học viên nào cũng phải trải qua. Cùng với đó là cách tránh gió, tự tạo nơi trú ẩn bằng cách sử dụng đá, áo mưa, cành cây, cách tạo ra lửa để xua đuổi thú hoang và nấu ăn, tìm kiếm, phát hiện nguồn nước, cách tự giải thoát khi bị trói tay, bị vứt xuống nước… là những kỹ năng mà các phóng viên đã học được để vượt qua nghịch cảnh./.
 
Tham dự Chương trình đào tạo phóng viên chiến trường lần thứ 30, do Cơ quan Hợp tác và Điều phối Thổ Nhĩ Kỳ (TIKA) phối hợp với Hãng thông tấn Anadolu
(AA) tổ chức, 25 phóng viên các hãng thông tấn, cơ quan báo chí ở Đông Nam Á và nhiều nước trên thế giới trải qua các nội dung huấn luyện: Sơ cứu và xử lý chấn thương; tự vệ; đối phó với drone; bắn đạn; đối mặt với bom mìn, chất nổ và bẫy mìn; lái xe an toàn và lái xe nâng cao; sinh tồn dưới nước; hoạt động ban đêm; dựng nơi trú ẩn và sinh tồn ngoài trời; đối mặt với tâm lý chiến tranh; thực hiện ảnh báo chí chiến trường; quản lý truyền thông và đưa tin trong tình huống đặc biệt; đàm phán và thuyết phục; bắt cóc, con tin và các chốt kiểm soát…
 

Nhóm phóng viên TTXVN từ Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ
Nội san Thông tấn số 9/2026