Giải C Giải báo chí quốc gia năm 2025: Đi để hiểu, viết để yêu hơn đất nước mình

---

(06/07/2026 07:55:16)

Phóng viên Nguyễn Thị Bích Hồng, Ban Biên tập tin Kinh tế, phỏng vấn ngư dân tại cảng cá Hòn Rớ (Khánh Hòa)

“Phải học thôi! Mình làm đúng thì mới chứng minh được cá mình đánh bắt hợp pháp”. Tôi vẫn nhớ như in câu nói ấy của một ngư dân lớn tuổi ở cảng cá Hòn Rớ (Khánh Hòa). Trên tay ông là cuốn nhật ký khai thác đã hơi nhàu, loang lổ những vết nước biển. Ông cười hiền, đôi bàn tay rám nắng lật từng trang giấy rồi chậm rãi nói: “Ngày trước chỉ cần chuẩn bị ngư cụ rồi ra khơi. Giờ có nhiều quy định mới, phải học để làm cho đúng”.

Câu nói giản dị ấy đã theo tôi suốt hành trình thực hiện các bài viết về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), trong đó có chùm bài “Tuyên chiến với IUU”. Nó khiến tôi nghĩ rất nhiều về những con người bình dị, chân chất mà tôi có cơ hội gặp gỡ trong suốt những năm làm phóng viên theo dõi lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.

Có lẽ, một phần tình yêu dành cho lĩnh vực này đã bắt đầu từ quê hương tôi - một vùng quê thuộc Đồng bằng sông Hồng. Tuổi thơ của tôi gắn với những cánh đồng lúa trải dài, những buổi chiều chăn trâu thả diều và cả những ngày nhìn cha mẹ thấp thỏm lo nước ngập ruộng hay rau màu mất giá. 

Ngày ấy, tôi chưa hiểu nhiều về nông nghiệp; chỉ biết phía sau mỗi bữa cơm là biết bao giọt mồ hôi của người nông dân và phía sau mỗi mùa vụ là những nỗi lo được mất. Có lẽ chính những ký ức ấy đã tạo nên mối dây gắn kết đặc biệt giữa tôi với lĩnh vực nông nghiệp và môi trường khi bước chân vào nghề báo.

Nhiều người nghĩ làm phóng viên nông nghiệp là một công việc khá bình lặng, không có những vụ việc giật gân, không có nhiều cuộc đưa tin nóng từng phút từng giờ. Nhưng chỉ những người thực sự theo đuổi lĩnh vực này mới hiểu rằng phía sau những bản tin về mùa vụ, về xuất khẩu, về rừng, biển hay môi trường là cả một thế giới rộng lớn với biết bao câu chuyện đáng để lắng nghe.
 

Tác phẩm “Tuyên chiến với IUU” của tác giả Nguyễn Thị Bích Hồng trên trang Bnews.vn

Nghề báo đã đưa tôi đi qua rất nhiều vùng miền của đất nước. Có những ngày cùng nông dân trên cánh đồng dưới cái nắng gay gắt để nghe họ kể về nỗi lo sâu bệnh. Có những chuyến lên vùng cao, băng qua những cung đường quanh co để tìm hiểu câu chuyện giữ rừng của đồng bào. Có những lần theo chân cán bộ kiểm lâm vào rừng từ sáng sớm. Và cũng có những chuyến đi dọc các tỉnh ven biển, nơi tôi được gặp những ngư dân quanh năm đối mặt với sóng gió đại dương.

Mỗi chuyến đi đều để lại trong tôi những cảm xúc khác nhau. Tôi nhận ra rằng, đằng sau những con số về tăng trưởng xuất khẩu, về diện tích rừng hay sản lượng thủy sản là cuộc sống của hàng chục triệu con người đang ngày ngày bám đất, bám rừng, bám biển để mưu sinh.

Trong số những đề tài từng theo đuổi, hành trình phản ánh nỗ lực chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định của Việt Nam là trải nghiệm để lại nhiều dấu ấn nhất đối với tôi.

Từ sự động viên, định hướng của Lãnh đạo cơ quan, Phụ trách đơn vị, tôi cùng đồng nghiệp trên hành trình đi tìm câu trả lời từ thực tiễn: Điều gì đã giúp Việt Nam kiên trì theo đuổi cuộc chiến chống IUU suốt hơn 8 năm qua và điều gì đang thực sự thay đổi ở những làng chài ven biển.

Trong những hành trình đó, chúng tôi từng đến cảng cá Hòn Rớ trong một buổi sáng còn mờ hơi sương. Những con tàu nối nhau cập bến sau nhiều ngày lênh đênh trên biển, mang theo cá tôm và cả những câu chuyện mưu sinh của ngư dân. Phía sau khung cảnh nhộn nhịp ấy là những đổi thay âm thầm nhưng sâu sắc: những người cả đời quen với sóng nước nay kiên trì học cách ghi nhật ký khai thác, khai báo khi xuất - nhập cảng và tuân thủ nghiêm các quy định mới. Chính ở nơi ấy, tôi hiểu rằng chống khai thác IUU không chỉ là thực hiện một yêu cầu quốc tế, mà còn là hành trình thay đổi nhận thức để hướng tới một nghề cá có trách nhiệm và bền vững hơn. 

Điều khiến tôi ấn tượng trong hơn 8 năm chống khai thác IUU không chỉ là những thay đổi về thể chế hay công nghệ quản lý, mà còn là sự chuyển biến trong nhận thức của ngư dân. Từ chỗ là đối tượng cần tuyên truyền, nhiều ngư dân đã trở thành những người tích cực lan tỏa ý thức tuân thủ pháp luật. Có người từng phải trả giá đắt vì vi phạm, mất phương tiện, mất kế sinh nhai, nay lại thường xuyên nhắc nhở bạn thuyền không đánh bắt trái phép, không vi phạm vùng biển nước ngoài. Có người sở hữu đội tàu lớn nhưng luôn yêu cầu các thuyền trưởng khai báo đầy đủ, sử dụng ngư cụ hợp pháp và tuyệt đối tuân thủ quy định.

Càng theo dõi lĩnh vực này, tôi càng nhận ra cuộc chiến chống khai thác IUU chưa bao giờ là nhiệm vụ riêng của ngành thủy sản. Từ Văn bản số 81-CV/TW của Ban Bí thư (năm 2020) đến Chỉ thị số 32-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong phòng, chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành thủy sản; từ những chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ - Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia về IUU đến sự vào cuộc của các bộ, ngành và địa phương ven biển, tôi cảm nhận rất rõ quyết tâm của cả hệ thống chính trị trong việc xây dựng một nghề cá có trách nhiệm, minh bạch và bền vững hơn. Tôi tin rằng, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự thay đổi nhận thức của ngư dân, Việt Nam sẽ nhanh chóng gỡ được “thẻ vàng” IUU trong thời gian tới.

Khi chùm bài “Tuyên chiến với IUU” được trao Giải C Giải báo chí quốc gia năm 2025, tôi cảm thấy hạnh phúc và biết ơn. Biết ơn những người nông dân, ngư dân đã mở lòng chia sẻ câu chuyện của mình. Biết ơn những đồng nghiệp đã cùng tôi đi qua những chuyến công tác dài ngày. Biết ơn sự tin tưởng, động viên và định hướng của Lãnh đạo cơ quan, Lãnh đạo đơn vị trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Nhưng điều tôi nghĩ tới đầu tiên không phải là giải thưởng. Tôi nghĩ về những ngư dân trên khắp các vùng biển cả nước, những người đã kiên nhẫn thay đổi thói quen bao đời để thích ứng với những yêu cầu mới, để cùng giữ gìn uy tín cho thủy sản Việt Nam. 

Giải thưởng là sự ghi nhận đáng quý đối với người làm báo. Nhưng với tôi, phần thưởng lớn hơn chính là cơ hội được đi, được lắng nghe và được kể lại những câu chuyện bình dị mà đầy ý nghĩa của những con người đang ngày ngày góp sức vì sự phát triển bền vững của đất nước./.
 

Quét mã để xem tác phẩm “Tuyên chiến với IUU”

---

CÁC TIN ĐÃ ĐĂNG:

Giải C Giải báo chí quốc gia năm 2025: Những mùa hoa trên hành trình tác nghiệp (06/07/2026 07:55:00)

Giải A Báo chí sáng tạo - Giải báo chí TTXVN năm 2025: Khi đồ họa và “gamification” trở thành chiến lược cốt lõi (02/06/2026 09:47:27)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Giải mã di sản trên bàn dựng (08/05/2026 14:02:21)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Trải nghiệm tại sự kiện của Liên hợp quốc ở Việt Nam (08/05/2026 14:01:29)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Chúng tôi viết về “đại hồng thủy” (08/05/2026 14:00:05)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Tròn sứ mệnh chép sử bằng hình ảnh (08/05/2026 13:57:28)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Thúc đẩy hành động vì tương lai xanh (08/05/2026 13:54:42)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Một cách tiếp cận từ ký ức chiến tranh (08/05/2026 13:54:09)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Sự thật cần được soi sáng (08/05/2026 13:53:57)

Giải nhất giải thưởng toàn quốc về thông tin đối ngoại lần thứ xi - năm 2025: Lan tỏa khát vọng hùng cường (03/04/2026 11:24:17)