500 ngày đêm đi tìm đồng đội - những rung động sau ống kính

---

(04/09/2026 22:10:10)

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là một trong những hoạt động giàu ý nghĩa nhân văn, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027). Đồng hành cùng chiến dịch, phóng viên Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) đã thực hiện hàng trăm tin bài, phóng sự truyền hình, chùm ảnh góp phần lan tỏa những câu chuyện xúc động về hành trình đưa các liệt sĩ trở về với quê hương. Trong đó, phóng viên Tá Chuyên, Cơ quan thường trú (CQTT) TTXVN tại Quảng Trị, đã nhiều lần theo chân các cán bộ, chiến sĩ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ giữa những cánh rừng phía Tây Quảng Trị, ghi lại những dấu tích còn sót lại của chiến tranh và những khoảnh khắc đầy xúc động phía sau mỗi cuộc tìm kiếm.

Lần theo những dấu tích giữa đại ngàn

Đường vào những điểm tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở phía Tây Quảng Trị không dễ đi. Có những nơi, chúng tôi chỉ có thể đi xe đến một đoạn đường, sau đó phải tiếp tục đi bộ nhiều giờ qua những con dốc, con suối, những cánh rừng rậm rạp. Sóng điện thoại nhiều nơi không có, những người lính làm nhiệm vụ quy tập phải mang theo võng, bạt, lương thực và dụng cụ tìm kiếm để có thể bám địa bàn trong nhiều ngày.
 

Phóng viên Võ Tá Chuyên, CQTT TTXVN tại Quảng Trị, phỏng vấn lực lượng chức năng tại hiện trường tìm kiếm hài cốt liệt sĩ xã Khe Sanh, tháng 7/2026

Với tôi, mỗi chuyến đi như vậy luôn có những yêu cầu rất cụ thể: máy ảnh phải đủ pin, thẻ nhớ phải còn dung lượng, máy ghi âm phải hoạt động tốt, sổ tay phải luôn ở trong túi. Nhưng càng đi sâu vào rừng, tôi càng cảm nhận rằng, những thứ ấy chỉ là phần chuẩn bị cho công việc. Điều quan trọng hơn là phải có sự kiên nhẫn để đi cùng những người lính, lắng nghe họ và quan sát thật kỹ những gì diễn ra.

Giữa đại ngàn, tôi nhìn thấy một cuộc hành quân đặc biệt. Những người lính hôm nay đang lần theo dấu chân của những người lính năm xưa. Thông tin về nơi hy sinh, nơi chôn cất nhiều liệt sĩ đã trở nên mờ nhạt theo thời gian. Có những địa điểm chỉ còn hiện lên qua lời kể của những người từng tham gia chiến đấu. Có những nhân chứng tuổi đã cao, trí nhớ không còn nguyên vẹn. Có những địa danh trong chiến tranh nay đã thay đổi hoàn toàn: Rừng cây mọc lên, những con đường mới hình thành, đất đai được khai phá. Những dấu tích từng rất rõ ràng của chiến trường xưa có thể chỉ còn lại một vài dấu hiệu nhỏ bé.

Công việc tìm kiếm bắt đầu từ những điều tưởng như rất mong manh từ một lời kể, một ký ức, một vị trí trên bản đồ cũ, một con suối, một quả đồi, một gốc cây. Tất cả đều được đối chiếu, xác minh và khảo sát thực địa.

Tôi từng đứng nhiều giờ bên những người lính trong một khu rừng, nhìn họ cẩn thận phát dọn cây cỏ rồi xác định từng vị trí để đào tìm. Những nhát cuốc đầu tiên bao giờ cũng rất thận trọng. Không ai biết dưới lớp đất ấy có gì. Có thể chỉ là đất đá, rễ cây. Cũng có thể là một dấu tích đã nằm im ở đó hơn nửa thế kỷ. Có những ngày họ không tìm thấy gì. Có những điểm tìm kiếm phải mở rộng phạm vi, đào nhiều hố, nhiều lớp đất. Nhưng ngày hôm sau, họ lại tiếp tục.

Tôi hỏi một người lính, điều gì khiến các anh có thể kiên trì như vậy. Anh chỉ nói giản dị: “Còn thông tin, còn hy vọng thì còn phải tìm”. Một câu nói ngắn nhưng khiến tôi nhớ mãi. Bởi tôi hiểu, với họ, mỗi điểm tìm kiếm không chỉ là một nhiệm vụ được giao, mà phía cuối hành trình ấy có thể là một người mẹ, người vợ, người con đang chờ một tin tức đã quá lâu rồi. Và chính điều đó khiến mỗi nhát cuốc của họ trở nên đặc biệt.

Những khoảng lặng quý giá

Trong những chuyến tác nghiệp, điều khiến tôi xúc động không chỉ là lúc tìm thấy một bộ hài cốt, mà nhiều khi là những di vật nhỏ bé xuất hiện giữa lòng đất: Một mảnh tăng đã mục, một đoạn dây võng, một chiếc bi đông, một cây bút, một chiếc lược, một lọ thuốc… Những vật dụng ấy đã nằm trong lòng đất suốt hàng chục năm. Màu sắc đã phai, kim loại đã hoen gỉ, vải vóc đã mục nát. Nhưng với những người làm nhiệm vụ tìm kiếm, đó có thể là những manh mối quý giá để nhận biết người đã hy sinh. Còn với tôi, đó là những khoảnh khắc rất khó nói thành lời.
 

Các kỷ vật như tăng, võng, dây dù được tìm thấy tại khu vực Khe Cha Lỳ, xã Khe Sanh, Quảng Trị. Ảnh do phóng viên Võ Tá Chuyên thực hiện

Tôi cặm cụi tác nghiệp, ghi lại từng chi tiết để khi trở về có thể viết thành một câu chuyện đầy đủ, nhưng trong đầu lúc ấy lại xuất hiện những câu hỏi rất đời thường: Người lính này là ai? Quê anh ở đâu? Có ai vẫn đang chờ anh trở về? Những câu hỏi ấy không có câu trả lời ngay trước mắt, chỉ có những người lính đang cẩn thận làm sạch từng di vật và một khoảng rừng lặng im.

Tôi từng nghĩ người làm báo phải giữ khoảng cách với câu chuyện để bảo đảm sự khách quan. Nhưng những chuyến đi như thế đã giúp tôi hiểu rằng khách quan trong nghề báo không đồng nghĩa với vô cảm. Người phóng viên vẫn phải tỉnh táo trước sự việc, chính xác với thông tin, tôn trọng nguyên tắc nghề nghiệp; nhưng trước nỗi đau và sự hy sinh của con người, xúc động là điều rất tự nhiên.

Có lần, khi chứng kiến các chiến sĩ tìm thấy hài cốt liệt sĩ, tôi thấy mọi người gần như không ai nói gì. Không có tiếng reo vui. Không có sự phấn khích. Chỉ có những bước chân chậm lại, những đôi tay cẩn trọng hơn. Một khoảng lặng bao trùm hiện trường. Bởi họ vừa tìm thấy một người đồng đội.

Khoảnh khắc ấy, chỉ có tiếng lách tách của máy ảnh. Tôi không nghĩ nhiều đến việc mình sẽ sử dụng bức ảnh như thế nào, chỉ nghĩ phải ghi lại thật chân thực, không chỉ là hình ảnh xúc động, mà còn là khoảnh khắc con người trở về với con người.
Sau mỗi chuyến đi, tôi mang về cơ quan những bức ảnh, những đoạn ghi âm, những trang ghi chép còn vương bụi đất. Những câu chuyện sau đó được chuyển tải đến công chúng qua các sản phẩm thông tin của TTXVN. Nhưng có những điều không thể viết hết thành câu chữ. Đó là hình ảnh một người lính ngồi bên phần mộ vừa tìm thấy, là bàn tay nâng niu một mảnh di vật, là bữa cơm vội bên cánh rừng, là những đôi giày lấm đầy bùn đất…

Nhiều đêm, khi mở lại những bức ảnh đã chụp, tôi vẫn nhớ cảm giác của khu rừng hôm ấy. Có những bức ảnh nhìn qua tưởng như rất bình thường, nhưng với người trực tiếp chứng kiến, phía sau đó là cả một câu chuyện dài. Tôi nghĩ đó là một trong những điều đặc biệt của nghề báo.

Chiến dịch 500 ngày đêm vì thế, không chỉ là một chiến dịch được tính bằng thời gian, mà đó là 500 ngày đêm của niềm hy vọng, ở một cánh rừng nào đó, dưới lớp đất sâu, vẫn còn có thể tìm thấy dấu tích của một người đồng đội đã hy sinh. Một ngày nào đó, sẽ có thêm một gia đình nhận được thông tin người thân…

Là phóng viên TTXVN thường trú tại Quảng Trị, tôi may mắn được đồng hành trong một phần của chiến dịch ấy. Sau mỗi chuyến đi, tôi nhận về nhiều hơn những gì mình có thể đưa vào một bài báo. Đó là sự biết ơn, là sự trân trọng đối với những người đã nằm xuống. Và cũng là lời nhắc nhở với chính mình về trách nhiệm của người làm báo: phải kể những câu chuyện xứng đáng được nhớ, bằng sự chân thực, nhân văn và tất cả sự trân trọng đối với nhân vật của mình./.

---

CÁC TIN ĐÃ ĐĂNG:

Từ 100 ngày số hóa đến nền tảng dữ liệu lâu dài (04/09/2026 17:33:03)

Chuyến công tác đặc biệt ngay đầu nhiệm kỳ (04/09/2026 14:59:09)

Những khoảnh khắc tác nghiệp nghẹn ngào (04/08/2026 08:51:29)

Cờ đỏ sao vàng trên vai người lính và câu nói “Cảm ơn Việt Nam” (03/08/2026 08:46:08)

Giữa tâm lũ Mường Than (03/08/2026 08:44:00)

Từ khó khăn ban đầu đến vận hành ổn định (09/07/2026 10:27:48)

Đánh giá hằng quý đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý (07/07/2026 14:19:49)

Từ tinh thần Nghị Quyết 57 đến một sản phẩm chuyên biệt (06/07/2026 07:56:20)

Giải báo chí quốc gia năm 2025: Thành quả của sự sáng tạo (03/07/2026 10:30:21)

Phát triển TTXVN thành cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện, đa ngôn ngữ  (02/07/2026 16:23:27)