Giải báo chí quốc gia năm 2025: Bản lĩnh của một tờ báo văn hóa

---

(05/08/2026 14:49:46)

Giải báo chí quốc gia lần thứ XX - năm 2025 ghi nhận những nỗ lực và sự chuyển mình của Báo Thể thao và Văn hóa thuộc Thông tấn xã Việt Việt Nam (TTXVN) với hai giải C dành cho 2 loạt bài: “Từ sắp xếp đơn vị hành chính đến ‘định vị văn hóa’ các địa phương” và “15 năm hành trình Sala: Kìa hoa đã nở trong lòng tay ai!”.

Thành công của hai loạt bài này cho thấy một điều: báo chí văn hóa muốn có sức nặng không thể chỉ đi sau sự kiện. Người làm báo phải nhận ra những chuyển động đang hình thành trong đời sống, phát hiện phần còn khuất sau những con số, quyết định hành chính hay một hành trình tưởng như đã quen thuộc. Tòa soạn, vì thế, phải là nơi giữ nhịp, gợi mở và tổ chức được sức mạnh tập thể.

Từ thời sự hành chính đến câu hỏi văn hóa

Chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã là một quyết sách lớn, hướng tới mục tiêu tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý. Khi chủ trương này đi vào đời sống, dòng thông tin trên báo chí tập trung nhiều vào các vấn đề trực tiếp và cấp thiết: tổ chức bộ máy, cán bộ dôi dư, thay đổi giấy tờ, tài sản công, thủ tục hành chính, tác động kinh tế - xã hội…

Đó đều là những vấn đề cần được phản ánh. Nhưng với một tờ báo văn hóa, câu hỏi không dừng lại ở việc địa giới thay đổi ra sao. Điều quan trọng hơn là sau sự thay đổi ấy, đời sống tinh thần của cộng đồng sẽ được nhận diện, gìn giữ và tiếp nối như thế nào.
 

Nhà báo Phạm Huy Thông, Báo Thể thao và Văn hóa, phỏng  vấn nhà nghiên cứu văn hóa Hà Nội Nguyễn Bá Đạm, chủ nhân Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội năm 2018, khi ông tròn 100 tuổi, năm 2023

Một tên làng, một không gian ký ức, một lễ hội, một thiết chế văn hóa cơ sở, một dòng chảy di sản địa phương không chỉ là phần phụ của quản trị hành chính. Đó là những yếu tố làm nên căn cước cộng đồng. Khi đơn vị hành chính được sắp xếp lại, nếu không có cách tiếp cận thận trọng, văn hóa địa phương có thể đứng trước nguy cơ bị làm mờ, bị gộp cơ học hoặc bị xem nhẹ trong quá trình tái thiết lập không gian quản lý.

Từ nhận thức ấy, Ban Biên tập Báo Thể thao và Văn hóa xác định đây là đề tài cần được triển khai sớm. Không chờ đến khi mọi việc đã hoàn tất mới phản ánh, tòa soạn lựa chọn đi vào vấn đề ngay từ giai đoạn chuyển động chính sách còn đang tác động trực tiếp đến các địa phương.

Đó không phải là sự nhanh nhạy đơn thuần về thời sự. Đó là lựa chọn nghề nghiệp của một tờ báo chuyên sâu về văn hóa: quá trình sắp xếp hành chính không chỉ được nhìn từ góc độ quản lý, mà còn từ đời sống thực hành văn hóa, từ ký ức cộng đồng và từ yêu cầu bảo vệ bản sắc trong phát triển.

Tổ chức sức mạnh tập thể

Một loạt bài như “Từ sắp xếp đơn vị hành chính đến ‘định vị văn hóa’ các địa phương” không thể được thực hiện bằng vài ghi nhận bề mặt. Vấn đề đặt ra vừa có tính chính sách, vừa có tính xã hội, lại chạm đến những tầng sâu của đời sống cộng đồng. Muốn viết đúng, phóng viên phải hiểu chủ trương. Muốn viết hay, phóng viên phải thấy được những xao động tinh thần phía sau chủ trương ấy.

Khó khăn lớn nhất của nhóm thực hiện là chuyển hóa những khái niệm tưởng như trừu tượng - bản sắc, ký ức, di sản, căn cước địa phương - thành những câu chuyện báo chí cụ thể, có nhân vật, có địa chỉ, có vấn đề và có khả năng gợi mở chính sách. Đó cũng là lúc vai trò của tòa soạn không chỉ nằm ở khâu duyệt bài cuối cùng, mà phải bắt đầu từ khi hình thành ý tưởng.

Ban Biên tập cùng nhóm phóng viên thảo luận lại góc tiếp cận, xác định trọng tâm, lựa chọn địa bàn, gợi mở hệ thống câu hỏi và kết nối thêm các nguồn chuyên gia cần thiết. Các ý kiến từ nhà nghiên cứu văn hóa, cán bộ quản lý, người am hiểu lịch sử địa phương và những người trực tiếp sống trong không gian văn hóa ấy đã giúp tuyến bài tránh được lối viết chung chung.

Ở đây, điều đáng nói không phải là vai trò của một cá nhân, mà là phương thức làm nghề của cả tòa soạn. Khi người chỉ đạo đề tài hiểu vấn đề, phóng viên có điểm tựa để đi sâu. Khi phóng viên bám sát thực địa, Ban Biên tập có thêm chất liệu để điều chỉnh góc nhìn. Sự tương tác ấy tạo nên một quy trình báo chí linh hoạt, nơi ý tưởng không bị bỏ rơi giữa đường và bài viết không dừng lại ở mức phản ánh sự vụ.
 

Tác phẩm “Từ sắp xếp đơn vị hành chính đến ‘định vị văn hóa’ các địa phương” của tác giả Phạm Huy Thông đăng trên Báo Thể thao và Văn hóa

Bài học quản trị tòa soạn trong kỷ nguyên số

Hai giải C tại Giải báo chí quốc gia lần thứ XX - năm 2025 không phải là điểm kết thúc. Với Báo Thể thao và Văn hóa, đó là một điểm nhấn để tiếp tục nhìn lại cách làm báo trong bối cảnh mới.

Kỷ nguyên số đặt tòa soạn trước áp lực rất lớn: tốc độ nhanh hơn, cạnh tranh gay gắt hơn, công chúng phân tán hơn, thông tin thật - giả đan xen phức tạp hơn. Trong bối cảnh ấy, một tờ báo văn hóa càng không thể đánh mất bản lĩnh nghề nghiệp. Nhanh là cần thiết, nhưng nhanh mà thiếu chiều sâu sẽ chỉ tạo ra tin tức mau trôi. Sắc sảo là cần thiết, nhưng sắc sảo mà thiếu nền tảng kiểm chứng sẽ dễ rơi vào cực đoan hoặc cảm tính.

Vai trò của Ban Biên tập vì thế càng quan trọng. Không phải để áp đặt một chiều, mà để giữ chuẩn mực. Không phải để làm thay phóng viên, mà để tổ chức nguồn lực, phát hiện vấn đề, bảo vệ những đề tài cần được làm đến nơi đến chốn.
 
Một tòa soạn hiện đại không vận hành hiệu quả bằng mệnh lệnh hành chính đơn thuần, mà bằng khả năng tạo ra đồng thuận nghề nghiệp: cùng nhìn về một vấn đề, cùng hiểu vì sao phải viết, cùng chịu trách nhiệm về tác động xã hội của bài báo.

Và vì thế, có thể rút ra một bài học giản dị: đề tài hay không tự nhiên xuất hiện; tác phẩm có sức nặng không tự nhiên thành hình. Phía sau đó là năng lực phát hiện vấn đề, là sự dấn thân của phóng viên, là quá trình biên tập nghiêm cẩn, là những cuộc trao đổi nhiều khi rất lặng lẽ nhưng quyết định chất lượng cuối cùng của bài viết.

Cuối cùng, trong dòng chảy báo chí hôm nay, một tòa soạn văn hóa chỉ có thể giữ được vị trí của mình khi biết đi cùng thời sự nhưng không bị cuốn trôi bởi thời sự; biết nhìn vào sự kiện nhưng không dừng lại ở bề mặt sự kiện; biết lắng nghe đời sống và từ đó góp thêm những tiếng nói có ích cho xã hội.

Hai giải thưởng là niềm vui. Nhưng hơn thế, đó là lời nhắc nhở để những người làm báo Thể thao và Văn hóa tiếp tục làm nghề với sự cẩn trọng, tử tế và bền bỉ./.
 

Quét mã để xem tác phẩm “Từ sắp xếp đơn vị hành chính đến ‘định vị văn hóa’ các địa phương”

---

CÁC TIN ĐÃ ĐĂNG:

Giải C Giải báo chí quốc gia năm 2025: Đi để hiểu, viết để yêu hơn đất nước mình (06/07/2026 07:55:16)

Giải C Giải báo chí quốc gia năm 2025: Những mùa hoa trên hành trình tác nghiệp (06/07/2026 07:55:00)

Giải A Báo chí sáng tạo - Giải báo chí TTXVN năm 2025: Khi đồ họa và “gamification” trở thành chiến lược cốt lõi (02/06/2026 09:47:27)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Giải mã di sản trên bàn dựng (08/05/2026 14:02:21)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Trải nghiệm tại sự kiện của Liên hợp quốc ở Việt Nam (08/05/2026 14:01:29)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Chúng tôi viết về “đại hồng thủy” (08/05/2026 14:00:05)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Tròn sứ mệnh chép sử bằng hình ảnh (08/05/2026 13:57:28)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Thúc đẩy hành động vì tương lai xanh (08/05/2026 13:54:42)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Một cách tiếp cận từ ký ức chiến tranh (08/05/2026 13:54:09)

Giải Báo chí TTXVN 2025: Sự thật cần được soi sáng (08/05/2026 13:53:57)