Từ “đưa tin” đến “kiến tạo nhận thức” trong truyền thông nghị quyết

---

(06/08/2026 10:59:35)

Cách tiếp cận mới 

Năm 2025, FT Strategies (Công ty Tư vấn chiến lược thuộc Tập đoàn báo chí Financial Times), Hiệp hội Báo chí và Nhà xuất bản tin tức thế giới (WAN-IFRA) và Google News Initiative công bố báo cáo “The News Creators Project”, một trong những nghiên cứu đầu tiên xây dựng khung lý luận tương đối hoàn chỉnh về hệ sinh thái News Creators. Báo cáo được thực hiện thông qua phỏng vấn các nhà sáng tạo nội dung, chuyên gia truyền thông quốc tế và tổng hợp các nghiên cứu về báo chí, nền tảng số.
Tham dự hội nghị “Executive Partner Summit SEA 2026” do Google Asia Pacific tổ chức trong ba ngày tại Singapore (3-5/6), đại diện VietnamPlus đã có những thảo luận và trao đổi về dự án này cùng các chuyên gia và nhà sáng tạo số. 

Theo nghiên cứu, News Creator là cá nhân hoặc nhóm nhỏ thường xuyên sản xuất nội dung tin tức trên các nền tảng như: YouTube, TikTok, Instagram, podcast hay newsletter. Khác với những “Người có sức ảnh hưởng” (Influencer) thông thường, họ hướng tới việc cung cấp thông tin tin cậy dựa trên ba nguyên tắc: Chính xác (Accuracy), Liêm chính (Integrity) và Minh bạch (Transparency).
 

Timeline ứng dụng AI trong tòa soạn

Điểm nổi bật của báo cáo là phân chia News Creators thành ba nhóm: Nhà điều tra (Investigator) tạo ra thông tin gốc thông qua điều tra và xác minh; Người giải thích (Explainer) giúp công chúng hiểu các vấn đề phức tạp bằng ngôn ngữ dễ tiếp cận và Người bình luận (Commentator) phân tích, diễn giải và mở rộng góc nhìn về các vấn đề thời sự. Ba nhóm này tạo thành một chuỗi giá trị truyền thông hoàn chỉnh: từ phát hiện thông tin, chuyển hóa thành tri thức đến định hình nhận thức xã hội.

Từ “đưa tin” đến “tạo hiểu biết”

Trong nhiều năm qua, truyền thông về các nghị quyết lớn của Đảng chủ yếu dựa trên các sản phẩm như tin hội nghị, bài phản ánh, phỏng vấn chuyên gia hay chính luận. Đây là những hình thức cần thiết để truyền tải chủ trương, đường lối, nhưng trong môi trường truyền thông số, chỉ đưa tin là chưa đủ. Người dân ngày nay muốn biết nghị quyết sẽ tác động như thế nào đến cuộc sống, doanh nghiệp hay công việc của họ. Nói cách khác, họ cần được giải thích chứ không chỉ được thông báo.

Đây chính là điểm mà tư duy News Creator có thể tạo khác biệt. Mục tiêu là giúp công chúng biết đến nghị quyết, hiểu, tin tưởng và chủ động tham gia vào quá trình triển khai. Truyền thông vì thế chuyển từ chức năng truyền đạt thông tin sang kiến tạo nhận thức xã hội.

Ba nhóm News Creator

Nghị quyết số 57 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng cho phát triển đất nước. Đây là chủ đề có hàm lượng chuyên môn cao, đòi hỏi cách truyền thông mới.
 

Ma trận cơ hội cho báo chí Việt Nam

Đối với nhóm Investigator, nhiệm vụ không chỉ là phản ánh hoạt động mà còn phát hiện những câu chuyện đổi mới sáng tạo trong thực tiễn. Những câu chuyện ấy sẽ giúp Nghị quyết số 57 trở nên cụ thể, gần gũi và truyền cảm hứng hơn.

Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) có lợi thế đặc biệt trong lĩnh vực này nhờ mạng lưới phóng viên thường trú tại 34 tỉnh, thành trong cả nước và 30 địa bàn ở nước ngoài, khả năng tiếp cận nguồn tin chính thống cùng kho tư liệu phong phú. Khi kết hợp với AI để phân tích dữ liệu, xử lý tài liệu lớn và phát hiện xu hướng, năng lực điều tra dữ liệu của báo chí sẽ được mở rộng đáng kể.

Biến chính sách thành tri thức công chúng

Trong ba nhóm sản phẩm, Explainer có lẽ là hướng đi giàu tiềm năng nhất đối với truyền thông chính sách. Các nghị quyết thường chứa nhiều nội dung mang tính chiến lược, khó tiếp cận với đa số công chúng. AI cho phép chuyển hóa cùng một nội dung thành nhiều phiên bản phù hợp với từng nhóm đối tượng: video ngắn cho giới trẻ, infographic cho doanh nghiệp, podcast cho người đi làm hoặc chatbot hỏi - đáp về chính sách.

Đối với TTXVN, điều này mở ra cơ hội phát triển các sản phẩm mới như video “Nghị quyết trong 5 phút”, podcast giải thích chính sách, chuyên trang hỏi - đáp hoặc nền tảng AI hỗ trợ tra cứu thông tin. Những sản phẩm như vậy sẽ giúp chính sách đến gần hơn với người dân, đồng thời tạo ra trải nghiệm truyền thông hiện đại và đa nền tảng.

Bên cạnh việc đưa tin và giải thích, báo chí còn có vai trò định hướng nhận thức thông qua phân tích và đối thoại. Đối với Nghị quyết số 57, nhóm Commentator có thể phát triển các chuyên mục về AI, kinh tế số, đổi mới sáng tạo, kinh nghiệm quốc tế hay những xu hướng công nghệ sẽ tác động đến Việt Nam trong tương lai. Giá trị của các sản phẩm này không nằm ở việc đưa ra ý kiến đơn thuần, mà ở khả năng kết nối dữ liệu, phân tích và mở ra những cuộc trao đổi chất lượng.

AI có thể hỗ trợ tổng hợp tài liệu, đối chiếu số liệu và tìm kiếm các trường hợp điển hình trên thế giới, nhưng tư duy phản biện và bản lĩnh nghề nghiệp vẫn là yếu tố quyết định tạo nên giá trị của người bình luận.

Truyền thông văn hóa 

Nếu Nghị quyết số 57 đặt trọng tâm vào khoa học, công nghệ thì Nghị quyết số 80 hướng tới phát triển văn hóa trở thành nền tảng tinh thần, động lực phát triển và sức mạnh mềm quốc gia. Đây có thể là lĩnh vực đặc biệt phù hợp với tư duy News Creator. Nhóm Investigator có thể phát hiện những câu chuyện về bảo tồn di sản bằng công nghệ số, start-up văn hóa, nghệ sĩ trẻ quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới hay các mô hình sáng tạo dựa trên giá trị truyền thống.

Nhóm Explainer giúp công chúng hiểu các khái niệm mới như “sức mạnh mềm”, “công nghiệp văn hóa”, “kinh tế sáng tạo” thông qua video, infographic hay podcast.

Trong khi đó, Commentator có thể mở ra các diễn đàn trao đổi về bản sắc văn hóa trong thời đại AI, bản quyền trong nền kinh tế sáng tạo, ngoại giao văn hóa hay vai trò của văn hóa trong phát triển bền vững. Những cuộc đối thoại ấy sẽ góp phần biến Nghị quyết số 80 thành động lực nhận thức và hành động trong xã hội.

Tiến tới “hệ sinh thái tri thức quốc gia”

Trong kỷ nguyên AI, lợi thế lớn nhất của TTXVN không nằm ở tốc độ đưa tin mà ở vị thế của một cơ quan Thông tấn quốc gia có độ tin cậy cao, mạng lưới phóng viên rộng khắp và kho dữ liệu đồ sộ.

Nếu vận dụng tư duy News Creator, TTXVN có thể hình thành một chuỗi giá trị mới: Investigator phát hiện và xác minh câu chuyện; Explainer chuyển hóa thành các sản phẩm đa nền tảng; Commentator mở rộng không gian phân tích và đối thoại xã hội. AI sẽ là công cụ hỗ trợ xuyên suốt quá trình này, từ phân tích dữ liệu, cá nhân hóa nội dung đến xây dựng các trợ lý thông tin thông minh.

Xa hơn, TTXVN có thể từng bước xây dựng “hệ sinh thái tri thức quốc gia”, nơi tin tức không chỉ được xuất bản mà còn được chuyển hóa thành tri thức, dữ liệu và hiểu biết phục vụ xã hội.

Đối với các nghị quyết chiến lược, mục tiêu của truyền thông không chỉ là phổ biến chủ trương, mà còn góp phần hình thành nhận thức, khơi dậy khát vọng đổi mới sáng tạo và phát huy sức mạnh văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới. Vận dụng mô hình News Creator kết hợp với AI có trách nhiệm sẽ giúp TTXVN tiếp tục khẳng định vai trò là cơ quan truyền thông đa phương tiện chủ lực quốc gia, đồng thời trở thành cầu nối giữa chính sách và đời sống, giữa tri thức và hành động, giữa tầm nhìn chiến lược của Đảng với niềm tin và sự đồng hành của toàn xã hội./.

---

CÁC TIN ĐÃ ĐĂNG:

Khi mỗi bài viết phục vụ “hai độc giả” (04/08/2026 08:50:19)

Một số điểm mới của Luật Viên chức năm 2025 (03/08/2026 07:57:25)

Báo chí bước vào kỷ nguyên hậu Google (09/07/2026 10:29:21)

Tác động của trí tuệ nhân tạo đến ảnh báo chí (04/06/2026 16:45:59)

Từ thông tin tham khảo đến bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng (31/10/2025 14:40:08)

Hội nghị CQTT trong nước đầu tiên sau hợp nhất (29/09/2025 17:04:15)

Thu hút độc giả Gen Z bằng nội dung sáng tạo, mới lạ (27/06/2025 10:59:20)

Tôn vinh những khoảnh khắc của nghề báo (27/06/2025 10:01:58)

Hướng đi cho kinh tế báo chí (11/09/2024 15:43:42)

Đổi mới thông tin nguồn trong nước trong bối cảnh chuyển đổi số (07/06/2024 18:09:58)