Thứ ba, ngày 07/04/2026

Sổ tay phóng viên

Một lần đến với đồng bào Mông

(27/03/2006 15:40:01)

Là phóng viên trẻ, mới về Tòa soạn Dân tộc và Miền núi hơn 1 năm (từ tháng 3/2004) nên tôi luôn xác định phải nỗ lực học hỏi nhiều hơn nữa, nhất là học hỏi kinh nghiệm, nghiệp vụ từ các thế hệ nhà báo giàu kinh nghiệm và đã làm công tác dân tộc nhiều năm trong Tòa soạn. Mặc dù chưa có điều kiện đi nhiều, viết nhiều nhưng mỗi chuyến đi cơ sở của tôi là một kỷ niệm thật khó phai mờ.

 Tháng 8/2005 tôi đi công tác lên Mộc Châu (Sơn La). Miền đất cao nguyên mùa thu đẹp lạ lùng. Những đồi chè vừa cắt búp xanh lam cùng màu núi kéo đến tận cuối đường chân trời. Hoa cúc quỳ vàng rực cả lối đi. Những ruộng cỏ voi cho đàn bò sữa xanh non vươn lên hứng những làn gió cao nguyên se se lạnh. Buổi sáng hôm ấy, chúng tôi quyết định lên Pà Cò, giáp ranh với huyện Mộc Châu. Pà Cò thuộc huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình với 100% dân số người dân tộc Mông. Đây là miền đất có đặc sản mận Hậu nổi tiếng trên cả nước.
 Con đường lên trung tâm xã vừa nâng cấp, sửa chữa. Leo hết mấy cái đèo ngoằn ngèo, chúng tôi đến đỉnh dốc đúng lúc sương tan. Càng lên cao đường càng xấu. Chiếc xe Von-ga cũ kỹ nhảy chồm chồm, vặn vẹo trên mặt đá hộc trơn nhẵn, đẫm nước. Anh Nhan Sinh (Trưởng phân xã Hòa Bình) cầm lái, mặt lấm tấm mồ hội, lộ rõ nét căng thẳng đang cố dướn người về phía trước để nhìn rõ đường hơn. Chốc chốc, anh lại liếc nhanh đồng hồ đo nhiệt độ, máy rung lên bần bật đang nhích lên kịch tới vạch đỏ. Tôi co rúm người lại, phía cửa loang loáng toàn lau lách, bên dưới thỉnh thoảng lộ ra những mảng vực thẳm đen ngòm sâu hun hút được che bớt bởi những đám sương mù bồng bềnh...
 Đến nơi, bà con dân tộc Mông ùa ra tay bắt mặt mừng. Bà con lạ lẫm thích thú khi nhìn thấy máy ảnh kỹ thuật số. Tôi thật bất ngờ khi thấy các nếp nhà của bà con dân tộc Mông nơi đây quần tụ đông đúc như bản của người Thái, khác hẳn với cuộc sống của đồng bào Mông ở xã Hồng Sĩ-Hà Quảng (Cao Bằng). Những năm gần đây, cuộc sống của bà con ở Pà Cò đã khá lên nhờ biết chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, chuyên canh cây mận, trồng chè. Còn nhiều điều đáng mừng về sự đổi thay trong cuộc sống định canh định cư của bà con đồng bào Mông nơi đây mà tôi dự định sẽ viết ra để nơi khác học tập, làm theo.
 Có một kỷ niệm thật vui và thật ý nghĩa của ông Trưởng bản Sùng A Đông khi giới thiệu tôi trước bà con bằng tiếng phổ thông rằng: 'Hôm nay, người Mông Pà Cò chúng tôi rất buồn cười khi được đón anh chụp ảnh của quyển sách này'. Vừa nói ông vừa giơ tờ tin ảnh Dân tộc và Miền núi lên cao. Anh em trong đoàn công tác cùng cười theo nghiêng ngả. Một chị kéo tôi vào trong nhà, chỉ lên 4 bức ván thưng nhà được dán kín bởi các bức ảnh của Bản tin Dân tộc và Miền núi, nói: 'Cái này à! Hay lắm à, gửi cho chúng chị nhiều nữa nhé', rồi chị quay lại nói một hơi bằng tiếng Mông với đám trẻ tò mò bám lố nhố ngay phía sau lưng tôi. Chúng tản đi, một lúc sau, hai đứa lớn dẫn đầu khệ nệ bưng lên nửa gùi quả đào mời chúng tôi. Tôi hỏi nhà một em đứng gần nhất, không biết ngại hay không hiểu tiếng phổ thông nên chú ta chỉ lắng đầu và liến thoắng 'chi pâu, chi pâu'. Chỉ một từ ngữ phổ thông để bày tỏ sự vui mừng, tình cảm nhưng cách hiểu và cách diễn đạt của người dân tộc thiểu số miền núi không phải lúc nào cũng chuẩn xác. Hiểu được điều đó nên anh em phóng viên Bản tin ảnh Dân tộc và Miền núi chúng tôi luôn viết những bài báo giản dị về cách dùng từ trong sáng, đơn giản về ngữ pháp, bố cục gọn gàng, tìm những từ ngữ cho chú thích ảnh thật cụ thể để bà con dễ đọc, dễ hiểu nhất.
 Chia tay Pà Cò, hương hoa rừng thơm ngát vẫn còn thấm đượm, ấm áp như tấm lòng chân thành giản dị của những con người trên rẻo cao Tây Bắc này. Tất cả những gì được chứng kiến làm chúng tôi thêm hiểu cái lý của người Mông, họ nói ít nhưng làm nhiều, cần mẫn lao động sản xuất, vượt lên khó khăn định cư để ổn định cuộc sống./.