Thứ bảy, ngày 04/04/2026

Sổ tay phóng viên

Một số lưu ý khi viết đầu đề

(27/03/2006 15:40:01)

Đầu đề cho độc giả biết chuyện gì đã xảy ra và vì sao độc giả phải quan tâm tới nó. Đầu đề là phần độc giả đọc trước tiên. Nếu bạn viết hay, độc giả có thể sẽ tiếp tục đọc bài báo. Nếu bạn viết hỏng, toàn bộ bài báo được viết công phu của bạn sẽ bị bỏ qua. Vì vậy hãy dành nhiều công sức để viết đầu đề. Đừng coi đầu đề là phần phụ cần hoàn thành gấp rút sau khi bạn đã viết xong bài báo.

Một đầu đề cần đảm bảo 4 yêu cầu sau:
- Trung thực
- Hấp dẫn
- Chính xác
- Trình bày đẹp

1- Tính Trung thực
Đầu đề bài phản ánh trung thực nội dung và sắc thái của câu chuyện và phải phù hợp với ảnh và/hoặc đồ họa kèm bài.
- Bài viết về vấn đề gì và mào đầu của bài viết như thế nào? Lấy ý tưởng từ mào đầu (vấn đề chính của câu chuyện) để viết đầu đề nhưng KHÔNG đơn thuần sao chép lại mào đầu.
- Đây là một câu chuyện vui, buồn, nghiêm túc hay nhẹ nhàng? Câu chuyện về một cá nhân hay là tin về một chính sách của chính phủ? Đây là tin thời sự hay một bài? Hãy cố gắng viết đầu đề đúng với sắc thái của câu chuyện và tính chất của bài viết.
- Nếu có ảnh hoặc đồ họa kèm bài, phải đảm bảo rằng đầu đề phản ánh đúng nội dung ảnh và đồ họa. Điều này đặc biệt đúng trong trường hợp có ảnh kèm bài vì các kết quả nghiên cứu cho thấy hầu hết độc giả sẽ nhìn ảnh đầu tiên khi xem trang báo. Sau đó họ đọc đầu đề và chỉ sau lúc ấy họ mới bắt đầu đọc bài báo.
- Nếu bài của bạn có đầu đề phụ, đầu đề phụ phải phù hợp với đầu đề chính và cùng sắc thái với đầu đề chính, dù nội dung của đầu đề chính và phụ hoàn toàn khác nhau.

2- Tính hấp dẫn
Đầu đề phải thu hút được độc giả, làm họ muốn đọc bài viết, vì vậy hãy dùng ngôn từ sắc sảo hấp dẫn.
- Lựa chọn từ ngữ cho đầu đề đóng vai trò quyết định trong việc thu hút độc giả đọc bài viết. Vì số lượng từ dành cho đầu đề không nhiều, phải đảm bảo từng từ bạn dùng trong đầu đề là đáng giá. Khi bạn đọc bài viết, hãy viết ra những từ có thể dùng cho đầu đề.
- Vì chỗ trên trang báo dành cho đầu đề là hạn chế, bạn phải tiết kiệm từ. Tránh dùng hai từ khi có thể dùng một từ. Các nhà báo cũng thường có xu hướng dùng những từ bóng bảy để gây ấn tượng cho độc giả. Cần tránh dùng từ bóng bảy khi có thể dùng từ đơn giản là những người bình thường và bận rộn, họ muốn đọc ngôn từ đơn giản, dễ hiểu và không phải mất thời gian để nghĩ về chúng.
- Tránh dùng các câu sáo rỗng. Nên nhớ độc giả không hề quan tâm tới trình độ sử dụng ngôn ngữ của phóng viên mà họ quan tâm tới bản thân tin tức.
- Tránh chơi chữ, vì nó có thể phản tác dụng, đặc biệt đối với các đầu đề tin (đối với bài, hoặc một số phóng sự đặc biệt thì có thể chơi chữ). Nhưng nếu muốn chơi chữ thì phải đảm bảo rằng bạn dùng đúng cách.
- Hãy độc đáo khi dùng từ. Có một số từ thường được báo chí sử dụng quá nhiều trên đầu đề. Nên tránh dùng những từ như vậy thì đầu đề sẽ độc đáo hơn.
- Nên tránh dùng các từ viết tắt và nhiều dấu chấm, phẩy trên đầu đề vì trông chúng rối mắt và khó hiểu.
- Dùng động từ chủ động thay vì bị động. Điều này giúp đầu đề ngắn gọn hơn và mạnh hơn.
- Viết đơn giản và đảm bảo rằng đầu đề có nghĩa rõ ràng. Tránh đưa những thông tin phức tạp và các con số không cần thiết vào đầu đề.
- Nhờ đồng nghiệp góp ý kiến và nghiêm túc tiếp thu ý kiến của họ. Nếu họ thấy rằng đầu đề bài rất hay của bạn chẳng có nghĩa gì thì nhiều khả năng là độc giả cũng cảm thấy như vậy.

3- Tính chính xác
Đầu đề phải chính xác. Chính xác ở đây bao hàm cả về nội dung, chính tả, ngữ pháp. Nếu đầu đề bài báo sai, độc giả sẽ nghĩ rằng toàn bộ bài báo cũng sai.
- Trước hết, phải đảm bảo chắc chắn rằng nội dung của đầu đề là chính xác. Ngày tháng, số liệu, sự kiện... phải chính xác tuyệt đối như thông tin nêu trong bài.
- Kiểm tra và kiểm tra lại tất cả, kể cả chính tả, đặc biệt là họ tên. Khi bạn đã viết xong đầu đề và kiểm tra lại mọi thứ cẩn thận, hãy kiểm tra thêm một lần nữa cũng không thừa.

4- Hình thức đẹp
Đầu đề vừa vặn với khoảng trống dành cho đầu đề trên trang báo, không được nén hoặc dãn chữ của đầu đề. Đầu đề trông phải đẹp mắt và hợp với các đầu đề khác trên trang báo và các đầu đề phụ.
- Cần biết đầu đề của bạn sẽ được dành bao nhiêu chỗ trên trang báo và hãy viết đầu đề vừa vặn với khoảng trống đó. Đừng co hoặc kéo dãn chữ trên đầu đề cho vừa với khoảng trống và phải biết rõ chỗ ngắt dòng là ở đâu (đối với đầu đề dài 2,3 dòng), vì đôi khi ngắt dòng không đúng từ sẽ làm đầu đề rất khó đọc.
- Hãy xem xét tới phần trình bày của bài báo/trang báo, nên làm việc trước với biên tập viên dàn trang để viết đầu đề của bạn hợp với các đầu đề khác, các đầu phụ và ảnh.
(Lược dịch bài giảng của Katherine McKinley, tại lớp Phóng viên viết tin đối ngoại)